Perempuan, politik dan pilihanraya

Imej khas: Kibaran bendera simbol bunga raya yang digunakan seorang calon bebas di Port Dickson pada Pilihanraya Umum ke-13 tahun 2013. Pix oleh Juana Jaafar.


Perbualannya

Edisi podcast kali ini mengupas tentang keterlibatan perempuan dalam politik dan proses pilihanraya tanahair termasuk peranan media dalam membentuk persepsi masyarakat dalam hal ini. Perbualan turut menyentuh beberapa isu semasa dalam politik Malaysia.

Bahagian 1 memfokus kepada tahap kesedaran gender pengundi perempuan, keterimaan masyarakat dan media terhadap penampilan ahli politik perempuan serta inisiatif-inisiatif pergerakan perempuan dalam pilihanraya.

Bahagian 2 antara lain menilai impak pergerakan perempuan dalam pilihanraya, mengupas isu-isu struktur dalam media yang menghalang kemajuan perempuan, mengimbas sasaran representasi perempuan dalam pilihanraya dan isu Rang Undang-Undang 355.

Tiga orang undangan berkongsi perspektif dan pengalaman mereka:

GAYATHRY VENKITESWARAN seorang aktivis yang berkecimpung dalam isu kebebasan media dan kebebasan bersuara.

TAN BENG HUI seorang akademik dan aktivis yang cenderung kepada penyelidikan pempolitikan etnik dan agama di Malaysia. Beliau juga aktif dalam inisiatif-inisiatif untuk memperkukuhkan pergerakan perempuan dan feminisme serta hak seksualiti. Beng Hui adalah pengarang bersama Feminism and the Women’s Movement in Malaysia.

MASJALIZA HAMZAH seorang aktivis hak asasi manusia yang memperjuangkan hak perempuan dan kebebasan bersuara. Beliau berpengalaman dalam bidang kewartawanan dan juga pernah bekerja di beberapa pertubuhan masyarakat sivil.

Dengarkan

Rujuk silang

Sebelum berkecimpung dalam politik Napsiah Omar bergiat dalam bidang akademik dan pernah memegang beberapa jawatan di Universiti Pertanian Malaysia (UPM, kini Universiti Putra Malaysia) pada era 70-an termasuk Pengarah Jabatan Pengajian Pembangunan Manusia.

Beliau memasuki politik sebagai ahli Wanita UMNO dan pertama kali menjadi wakil rakyat apabila memenangi kerusi Parlimen Kuala Pilah (Negeri Sembilan) pada tahun 1982 dan dilantik sebagai Timbalan Menteri Perumahan dan Kerajaan Tempatan.

Napsiah menjadi ahli politik perempuan keempat yang dilantik untuk menjadi menteri penuh dalam kabinet iaitu pada tahun 1987 sebagai Menteri Perusahaan Awam. Portfolio kedua beliau adalah sebagai Menteri Perpaduan Negara dan Pembangunan Masyarakat pada tahun 1990.

Dalam UMNO, beliau menyandang jawatan Ahli Majlis Tertinggi UMNO, Timbalan Ketua Wanita UMNO, Pengerusi Wanita UMNO Negeri Sembilan dan Ketua Wanita UMNO Kuala Pilah pada tahun 1988.

Menurut komentar penulis The Star, Napsiah ditukarkan daripada kerusi Parlimen Kuala Pilah ke kerusi Dewan Undangan Negeri Pilah (Negeri Sembilan) pada Pilihanraya Umum ke-9 tahun 1995 sebagai satu eksperimen oleh Presiden UMNO pada masa itu, Dr. Mahathir Mohamad, untuk menjadikan Napsiah Menteri Besar perempuan pertama di Malaysia.

Usaha itu dikatakan gagal kerana tidak mendapat sokongan ahli-ahli politik lelaki.


Sumber: Prabook, Wikipedia dan The Star.

Zaitun Kasim, atau lebih dikenali sebagai Toni, seorang aktivis feminis yang dihormati di kalangan penggerak masyarakat sivil. Beliau banyak menyumbang tenaga kepada pelbagai organisasi yang memperjuangkan hak asasi manusia seperti Sisters in Islam (SIS) dan Suara Rakyat Malaysia (Suaram).

Selain itu, Toni yang mula bergiat dalam aktivisme sejak zaman universiti pernah terlibat dengan organisasi Malaysian AIDS Council, Pink Triangle (kini PT Foundation), Amnesty International serta All Women’s Action Society (AWAM) di mana beliau menyandang jawatan Naib Presiden.

Beliau melibatkan diri dalam Women’s Candidacy Initiative (WCI) dan bertanding sebagai calon bebas dalam Pilihanraya Umum ke-10 tahun 1999. Pencalonan Toni adalah kali pertama seorang calon pilihanraya bertanding atas dasar hak perempuan. Beliau bertanding di kerusi Parlimen Selayang dan walaupun tewas, berjaya mengurangkan majoriti sebanyak lebih kurang 30,000 undi.

Hajat beliau untuk bertanding dalam Pilihanraya Umum ke-12 tahun 2008 tidak kesampaian atas sebab kesihatan. Namun, WCI yang mendukung pencalonan Toni sebelum itu meneruskan kempen dengan strategi baru iaitu dengan mewujudkan seorang karaktor rekaan bernama ‘Mak Bedah’.

Toni meninggal dunia pada bulan Jun 2008 akibat penyakit kanser.


Sumber: The Star dan Aliran.

Women’s Candidacy Initiative (WCI) ditubuhkan pada tahun 1998 untuk menyokong kempen pilihanraya Zaitun Kasim (Toni) yang menolak naratif politik perkauman dan sebaliknya bertanding atas dasar hak perempuan. Lantas pencalonan beliau dalam Pilihanraya Umum ke-10 tahun 1999 secara langsung menjadi titik bersejarah dalam politik dan pilihanraya Malaysia.

WCI sebagai kolektif merangkumi jaringan keahlian perempuan dan lelaki yang mahukan lebih ramai perempuan menjadi wakil rakyat bebas di Parlimen. Walaupun Toni tewas dalam pilihanraya tersebut, WCI percaya inisiatif mereka berjaya meningkatkan kesedaran masyarakat terhadap isu-isu kepentingan perempuan.

WCI diaktifkan semula pada Pilihanraya Umum ke-12 tahun 2008 untuk menyokong pencalonon Toni buat kali kedua. Walaubagaimanapun atas sebab kesihatan beliau tidak dapat meneruskan hasrat untuk bertanding. Berikutan itu WCI mengubah strategi dan mesej mereka kepada sebuah kempen kesedaran pengundi.

Kempen tersebut cuba mempengaruhi pengundi untuk menggesa calon-calon pilihanraya daripada semua parti politik agar mengambil berat tentang isu-isu kepentingan perempuan. Untuk tujuan ini WCI menggunakan pendekatan kreatif dan unik dengan seorang karaktor rekaan yang dinamakan ‘Mak Bedah’.

Mak Bedah mewakili arketip seorang “makcik” dalam lingkungan umur 40-an yang yakin akan pendapatnya serta berani bersuara. Dengan pemakaian selendang berwarna unggu para aktivis WCI bergilir-gilir menjadi Mak Bedah dan menghadirkan diri di ceramah-ceramah untuk menyoal calon-calon pilihanraya tentang pendirian dan komitmen mereka terhadap isu-isu kepentingan perempuan.

Prinsip WCI adalah setiap individu di Malaysia berhak diwakili oleh kerajaan yang demokratik dan di mana setiap individu adalah setara. WCI berpendirian bahawa representasi perempuan di Parlimen perlu ditingkatkan untuk mencapai hasrat demokrasi ini.


Sumber: Global Fund for Women dan Democracy and Governance Network.

Che Khadijah Mohd Sidik, atau Khatijah Sidek, seorang aktivis berbangsa Minangkabau yang dikatakan pengasas pergerakan perempuan di Tanah Melayu. Perjuangan beliau bermula sebagai anak muda di Sumatera dalam pergerakan anti-kolonialisme Puteri Kesatria.

Setelah Indonesia mencapai kemerdekaan pada tahun 1945, beliau merantau ke Singapura dan Tanah Melayu untuk menyokong perjuangan perempuan di sini. Khatijah mendapati perempuan amat tertindas maka beliau tekad untuk membantu meningkatkan kedesaran politik mereka terutama golongan yang kurang berpelajaran.

Melalui kumpulan kebajikan Himpunan Wanita Indonesia-Malaya (HIMWIM) di Singapura, beliau mempengaruhi perempuan agar bangkit menuntut hak mereka. Aktivisme beliau ternyata berkesan sehingga dipenjarakan oleh pihak British daripada tahun 1948 ke 1950. Beliau dilaporkan melahirkan seorang anak perempuan semasa dalam tahanan.

Setelah dibebaskan Khatijah dibuang negeri daripada Singapura ke Johor. Beliau pula dijemput menyertai UMNO oleh Ibu Zain (Zainon Munshi Sulaiman seorang pendidik, aktivis dan antara perintis parti UMNO melalui sayap Kaum Ibu. Ibu Zain juga pengasas majalah Bulan Melayu iaitu majalah perempuan pertama dalam bahasa Melayu).

Pada mulanya golongan lelaki dalam UMNO membantah jemputan untuk Khatijah memasuki parti namun Ibu Zain dikatakan mendapat sokongan daripada Tunku Abdul Rahman yang melihat keberanian dan kesungguhan Khatijah dalam menentang penjajah sebagai satu aset kepada parti.

Dikatakan penglibatan Khatijah dalam UMNO secara langsung mendorong lebih ramai perempuan menyertai parti itu. Pada 1953 Khatijah menyertai kongres UMNO di Melaka di mana beliau mengusulkan agar perempuan dibenarkan mengundi dalam kongres dan jumlah ahli kongres perempuan juga perlu ditingkatkan samarata dengan jumlah ahli lelaki.

Tambah lagi Khatijah menuntut autonomi bagi Kaum Ibu dan penubuhan sayap anak muda perempuan sepertimana wujudnya sayap pemuda lelaki. Beliau juga mahukan lebih ramai calon perempuan bertanding dalam pilihanraya. Usul beliau menimbulkan kemarahan dan mendapat tentangan hebat daripada ahli-ahli lelaki.

Pada pilihanraya Tanah Melayu tahun 1955 hanya seorang calon perempuan—Halimahton Abdul Majid—menjadi wakil rakyat dalam Majlis Perundangan Persekutuan. Memandangkan 51 kerusi lain dipegang oleh wakil rakyat lelaki, Kaum Ibu mendesak Tunku Abdul Rahman melantik Khatijah untuk menjawat satu daripada lima kerusi yang direzabkan.

Tunku Abdul Rahman menolak desakan Kaum Ibu dengan alasan Halimathon seorang sudah memenuhi keperluan perwakilan perempuan dalam Majlis Perundangan Persekutuan dan Khatijah pula yang dibuang negeri daripada Singapura ke Johor statusnya secara teknikal masih dibawah tahanan.

Khatijah dipecat daripada UMNO pada tahun 1956 atas alasan kepimpinan beliau dalam Kaum Ibu memudaratkan parti dan jawatan beliau diambil alih oleh Fatimah Hashim. Setelah dipecat Khatijah memasuki Persatuan Islam Se-Malaya (yang dikenali hari ini sebagai parti PAS) dan menjadi ketua sayap perempuan parti itu.

Khatijah hanya kembali kepada UMNO pada tahun 1972. Menurut beberapa sumber sumbangan Khatijah Sidek dalam memperkasakan perempuan dan memperjuangkan hak perempuan telah dipadam terus daripada sejarah UMNO oleh parti itu sendiri.


Sumber: Malaysian Digest, Wikipedia dan Universiti Kebangsaan Malaysia (Sohaimi Abdul Aziz).

Kamilia Ibrahim seorang peguam yang pernah memegang jawatan Naib Ketua Wanita UMNO dibawah kempimpinan Shahrizat Abdul Jalil. Sebagai pemimpin kedua tertinggi sayap parti itu beliau juga pernah menyandang jawatan Ketua Wanita UMNO Kuala Kangsar dan menjadi ahli Majlis Tertinggi UMNO.

Kamilia mencetus kontroversi apabila mendesak ketuanya, Shahrizat, meletak jawatan daripada kepimpinan sayap parti ekoran skandal National Feedlot Corporation (NFC) yang membabitkan ahli keluarganya. Pada masa itu skandal NFC adalah isu panas dalam politik negara.

Walaupun Shahrizat telah melepaskan jawatan sebagai menteri kabinet ekoran kes tersebut, Kamilia bertegas bahawa Shahrizat juga perlu undur daripada jawatan Ketua Wanita untuk menjaga integriti sayap, parti dan kerajaan Barisan Nasional.

Namun, tindakan Kamilia dikecam beberapa pemimpin sayap parti dengan alasan jawatan Ketua Wanita yang disandang Shahrizat adalah daripada undi ahli akar umbi dan bukan sekadar perlantikan oleh Presiden UMNO. Maka bagi mereka Shahrizat tidak perlu mengundur diri.

Pada tahun kemudiannya, menjelang Pilihanraya Umum ke-13, Kamilia dan beberapa pemimpin tertinggi Wanita UMNO tidak dicalonkan oleh parti untuk bertanding. Dipercayai ini akibat tindakan mereka yang lantang menentang dan mendesak pengunduran Shahrizat.

Kamilia yang kira-kira 30 tahun bergiat dalam parti menganggap tindakan untuk menyisihkan mereka dalam pilihanraya sebagai satu penghinaan kepada perempuan. Katanya pemimpin perempuan yang berada dalam kedudukan tertinggi Wanita UMNO patut dipilih bertanding sepertimana pemimpin tertinggi yang lain.

Keadaan menjadi lebih keruh apabila UMNO Perak mengumumkan calon lelaki bagi kerusi Parlimen Kuala Kangsar. Kerusi tersebut dianggap kerusi yang secara tradisi diberi kepada calon perempuan daripada Wanita UMNO. Malah kerusi tersebut dipegang mantan Ketua Wanita, Rafidah Aziz dari 1986 hingga 2013.

Lantas Kamilila membuat keputusan untuk bertanding sebagai calon bebas bagi kerusi Parlimen Kuala Kangsar. Apabila pencalonannya disahkan oleh Suruhanjaya Pilihanraya (SPR), Kamilia meletak jawatan serta mengumumkan keluar daripada UMNO.

Walau bagaimanapun, kepimpinan UMNO mengatakan bahawa Kamilia dipecat daripada parti secara automatik apabila mencalonkan dirinya sebagai calon bebas dalam pilihanraya. Beliau tidak mengambil endah perkara itu dan bertegas bahawa Kuala Kangsar berhak diwakili calon perempuan.

Dilaporkan Kamilia pernah ditawar untuk bertanding bagi kerusi Dewan Undangan Negeri Dun Bukit Chandan dan dijanjikan jawatan dalam kerajaan negeri Perak sekiranya menang. Tetapi ini bermakna pengaruh dan kuasa beliau akan terhad di peringkat negeri. Oleh itu Kamilia tekad bertanding bagi kerusi Parlimen di Kuala Kangsar.

Namun pada Pilihanraya Umum ke-13 tahun itu Kamilia tewas sebagai calon bebas kepada calon lelaki daripada UMNO. Kerusi Parlimen tersebut hanya kembali kepada seorang perempuan apabila wakil rakyat lelaki tersebut meninggal dunia dan isterinya pula dicalonkan dalam pilihanraya kecil.

Bagi Kamilia UMNO sepatutnya mencalonkan ahli Wanita atau Puteri UMNO yang lebih berkelayakan dan bukan seorang balu setakat untuk mendapat undi belas kasihan. Walaupun sudah keluar parti dan tidak bertanding dalam pilihanraya kecil itu, beliau percaya masih ramai perempuan berwibawa dalam UMNO yang wajar diberi pengiktirafan.


Sumber: Sinar Online, Free Malaysia Today, Astro Awani dan Wikipedia.

Bacaan tambahan

Saya bertuah dapat menemuramah TONI KASIM sebelum Pilihanraya Umum ke-12 pada tahun 2008 untuk rencana tentang kepimpinan perempuan muda dalam politik.

Berikut petikan daripada rencana yang diterbit dalam majalah Tell pada bulan Mac tahun itu.


Zaitun Mohamed Kasim, or Toni Kasim, feels sad for young women involved in political parties because they have to work so hard to prove their self worth. On the one hand they have to convince their elders they are worthy of their stripes. On the other, they have to compete with the seniors for seats and positions in elections. That is if at all they can participate in the contest.

“The formation of women’s youth wings reflects that political parties have come to recognise young women as a caucus. But it has been many years now since these wings were established and it looks like the main parties are still treating them like a kindergarten unit,” she said.

Age and experience always come into the equation when young members want to climb party ranks, or when parties decide on their election candidates. Toni, who ran as an independent parliamentary candidate in the 1999 general election, does not think age should be a deterring factor.

“If age was a problem, running at the age of 32 would not have allowed me to gain 43% of votes in Selayang against a strong incumbent,” she said. Toni is a member of the Women’s Candidacy Initiative which promotes direct participation of civil society in the electoral process.

“The women’s wing must have a shelf life. Indeed, it allows space for women to come together in politics, but until when? When can they run for party leadership? Or are they destined to just head the women’s wing? Women want to be heard so they become members of a political party. But when they join, they get buried,” she added.

In 2005, a parliamentary vote on amendments to the Islamic Family Law saw women senators outraged and close to voting against the bill. They were soon forced to change their minds after Minister in the Prime Minister’s Department Datuk Seri Nazri Aziz threatened to invoke the party whip if they did not comply.

“I think some women representatives are doing good work but they are also inhibited by the party they belong to. I do not see the point of them being in parliament if they have to toe the line on positions that they and their constituents do not agree with. This is why it is important to have independent women parliamentarians,” Toni said.

(An excerpt from “Crouching Tigers in Malaysian Politics: Young Women and Their Chance to Lead.” Tell, March, 2008.)


Al-Fatihah

Mengenang jasa dan keberanian Toni Kasim (1967-2008),
aktivis hak asasi manusia dan calon pilihanraya yang pertama bertanding
atas dasar hak perempuan.

Share your comment